Cao Bằng có các điểm du lịch tiêu biểu như: Thác Bản Giốc, động Ngườm Ngao (huyện Trùng Khánh); Động Hang Dơi (huyện Hạ Lang); Hồ Thang Hen (huyện Trà Lĩnh); suối Lê Nin, hang Cốc Bó (huyện Hà Quảng); rừng Trần Hưng Đạo, Vườn Quốc gia Phia Oắc - Phia Đén (huyện Nguyên Bình).

Du khách đến tham quan Nhà trưng bày Khu di tích lịch sử rừng Trần Hưng Đạo (Cao Bằng).

Hệ thống di tích lịch sử cách mạng và các danh lam thắng cảnh của tỉnh được giữ gìn, tôn tạo. Các giá trị văn hóa, văn học, nghệ thuật, dân ca, dân nhạc, dân vũ, dân gian truyền thống được nghiên cứu, sưu tầm, khôi phục và phát huy giá trị. Hiện nay toàn tỉnh có 215 di tích (trong đó có 02 di tích Quốc gia đặc biệt, 28 di tích xếp hạng cấp quốc gia, 65 di tích xếp hạng cấp tỉnh). Các di tích đã xếp hạng, được xây dựng bia để bảo vệ và phát huy giá trị. Là địa bàn của hơn 95% đồng bào dân tộc cùng sinh sống. Mỗi dân tộc có nét sinh hoạt văn hóa riêng, tạo nên vùng đất văn hóa đa sắc tộc, thu hút khách du lịch đến tham quan, tìm hiểu.

Cao Bằng cũng là điểm đến xếp vị trí thứ 5 ở Đông Nam Á thích hợp cho các việc thực hiện các chuyến đi bộ trekking. Danh thắng thác Bản Giốc - điểm đến tự hào của người dân Cao Bằng nói chung và của ngành du lịch Việt Nam nói riêng, được nhiều tổ chức, tạp chí trong và ngoài nước vinh danh: Là thác lớn thứ 4 thế giới trong các thác nước nằm trên đường biên giới giữa các quốc gia; Tạp chí Touropia bình chọn đây là một trong 10 thác nước kỹ vĩ nhất thế giới; Lọt vào Top 5 thác nước nhiều huyền thoại thú vị do Tổ chức Kỷ lục Việt Nam bình chọn. Bánh Coóng phù (bánh trôi) lọt vào Top 50 món ăn đặc sản nổi tiếng Việt Nam lần thứ 3 - 2015. Cao Bằng có đường biên giới dài hơn 333km tiếp giáp với Khu tự trị dân tộc Choang, Quảng Tây (Trung Quốc) nên thuận lợi hợp tác phát triển các loại hình du lịch biên giới với các địa phương thuộc nước bạn như: Du lịch đỏ, tour du lịch bằng xe tự lái, du xuồng mạo hiểm, hợp tác xây dựng sân khấu biểu diễn thực cảnh xuyên biên giới...

Sở hữu điều kiện, tiềm năng, lợi thế trên, Cao Bằng là nơi hội tụ những yếu tố đặc trưng, thế mạnh để phát triển du lịch bền vững. Nhận thức sâu sắc về vị trí, vai trò của du lịch, nhằm đẩy mạnh khai thác tiềm năng, thế mạnh du lịch, thúc đẩy các ngành kinh tế - xã hội khác cùng phát triển, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Cao Bằng nhiệm kỳ 2015 - 2020 xác định du lịch là một trong 6 chương trình trọng tâm để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Theo đó, phấn đấu đến năm 2020, định hình cơ bản mô hình phát triển du lịch tỉnh với các giá trị đặc trưng, riêng biệt được định vị rõ ràng, đưa du lịch cơ bản trở thành ngành kinh tế quan trọng trong cơ cấu dịch vụ, hoạt động dịch vụ du lịch chiếm tỷ trọng khá cao trong tổng thu nhập xã hội. Đến năm 2030 trở thành ngành kinh tế có vị trí quan trọng trong cơ cấu kinh tế với hệ thống cơ sở vật chất đồng bộ; sản phẩm du lịch chất lượng cao, đa dạng, có thương hiệu mạnh, có sức cạnh tranh cao; mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, thân thiện với môi trường.

Thực hiện Chương trình phát triển du lịch của tỉnh, các cấp, ngành, địa phương đã quan tâm, tạo điều kiện để phát huy giá trị, tiềm năng du lịch, tạo đà cho du lịch Cao Bằng chuyển biến tích cực. Hệ thống giao thông đến các khu, điểm du lịch trọng điểm của tỉnh được đầu tư khang trang, thuận tiện cho việc đi lại của du khách. Các khu, điểm du lịch trọng điểm của tỉnh được Nhà nước đầu tư kinh phí để xây dựng cơ sở vật chất phục vụ du lịch. Đặc biệt, qua nghiên cứu, mô hình công viên địa chất (CVĐC) là mô hình vừa phát triển KT - XH bền vững, vừa bảo vệ môi trường, bảo tồn thiên nhiên, sử dụng hợp lý tổng thể mọi dạng tài nguyên, mọi giá trị di sản, giữ gìn và phát huy bản sắc, truyền thống văn hóa dân tộc, phát huy tối đa tiềm năng, thế mạnh của tỉnh trong các lĩnh vực: du lịch sinh thái, du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng; tăng cường thu hút đầu tư các khu du lịch trọng điểm nhằm thu hút khách du lịch trong nước và quốc tế. Năm 2015, tỉnh Cao Bằng đã làm việc với Ủy ban Quốc gia UNESCO của Việt Nam và thống nhất chủ trương thành lập CVĐC Non nước Cao Bằng.

Thác Bản Giốc thu hút nhiều khách du lịch trong và ngoài nước đến tham quan.

Ngày 22/12/2015, UBND tỉnh đã có Quyết định số 2498/QĐ-UBND về việc thành lập CVĐC Non nước Cao Bằng thuộc phạm vi 9 huyện, với diện tích khoảng 3.072km2, với trên 130 điểm di sản địa chất độc đáo và có ý nghĩa giá trị quốc tế. Sau khi được thành lập, Ban Chỉ đạo xây dựng CVĐC toàn cầu tỉnh đã triển khai thực hiện các bước xây dựng CVĐC Non nước Cao Bằng. Hiện nay, bước đầu xây dựng 3 tuyến du lịch địa chất trong vùng CVĐC Non nước Cao Bằng, gồm: Tuyến du lịch cụm phía Tây “Khám phá Phja Oắc - ngọn núi của những đổi thay” (Nguyên Bình); Tuyến du lịch cụm phía Bắc “Hành trình về nguồn cội” (Hòa An, Hà Quảng); Tuyến du lịch cụm phía Đông “Trải nghiệm văn hóa bản địa ở xứ sở thần tiên” (Trà Lĩnh, Quảng Uyên, Trùng Khánh, Hạ Lang). Mời các đoàn chuyên gia UNESCO đến khảo sát, nghiên cứu bổ sung, đánh giá, xếp hạng các giá trị di sản, xác định phạm vi, quy mô để xây dựng hồ sơ trình UNESCO công nhận CVĐC toàn cầu tỉnh Cao Bằng. Triển khai các hoạt động tuyên truyền, quảng bá, nâng cao nhận thức cộng đồng về CVĐC tỉnh Cao Bằng; Xây dựng các bãi đỗ xe, pano quảng bá, thông tin CVĐC tại 3 tuyến du lịch CVĐC trong giai đoạn I. Tham gia các hoạt động thường niên của mạng lưới CVĐC toàn cầu do UNESCO tổ chức và trong tháng 11/2017  nay, tinh sẽ phối hợp với Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, mạng lưới CVĐC toàn cầu UNESCO tổ chức Hội thảo quốc tế về tiềm năng di sản địa chất và triển vọng xây dựng CVĐC toàn cầu tỉnh Cao Bằng (tháng 11/2017)...

Với sự đầu tư, quan tâm của tỉnh về du lịch, những năm qua, Cao Bằng thu hút trên nửa triệu lượt khách du lịch, riêng 9 tháng năm 2017, thu hút 747.510 lượt khách, đạt 88% kế hoạch năm, tăng 22% so với cùng kỳ, góp phần không nhỏ cho phát triển kinh tế  - xã hội của tỉnh. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, còn bộc lộ một số khó khăn trong việc thúc đẩy phát triển du lịch, đó là sản phẩm du lịch chưa tương xứng với tiềm năng, hoạt động thông tin xúc tiến quảng bá du lịch còn hạn chế. Những thông tin về vị trí địa lý, cảnh quan thiên nhiên, bản sắc văn hóa dân tộc độc đáo và đa dạng... chưa được nghiên cứu, khai thác và giới thiệu nhiều trên các phương tiện thông tin đại chúng. Hệ thống cơ sở lưu trú, nhà hàng xây dựng tự phát, quy mô nhỏ và chưa theo định hướng quy hoạch cụ thể; lực lượng tham gia dịch vụ du lịch phần lớn chưa qua đào tạo; các hoạt động phụ trợ phục vụ du lịch như: quầy hàng lưu niệm, khu vui chơi giải trí chưa đáp ứng yêu cầu, chất lượng phục vụ còn thấp, chưa thu hút du khách lưu lại nhiều ngày...

Theo đồng chí Trương Thế Vinh- Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cao Bằng: Để du lịch Cao Bằng phát triển bền vững, thời gian tới, tỉnh cần quan tâm xây dựng và quảng bá thương hiệu du lịch Cao Bằng; đánh giá các giá trị nhân văn có thể khai thác phục vụ du lịch; tăng cường giới thiệu, quảng bá hình ảnh Cao Bằng trên các phương tiện truyền thông, liên kết các trang mạng Internet chuyên trang du lịch. Tổ chức các sự kiện du lịch trên cơ sở nâng tầm các lễ hội dân gian, tuần văn hóa du lịch hay lễ hội du lịch biên giới. Tổ chức các cuộc hội nghị, hội thảo thu hút đầu tư hoặc triển lãm chuyên đề văn hóa du lịch… nhằm tạo “cú hích” cho việc xây dựng thương hiệu du lịch Cao Bằng.

Quan tâm khai thác di sản văn hóa để phát triển du lịch. Thế mạnh của Cao Bằng là hệ thống các di tích lịch sử cách mạng, như: hang Pác Bó, suối Lê-nin, rừng Trần Hưng Đạo, đồn Phai Khắt - Nà Ngần, núi Báo Đông… Định hướng phát triển du lịch văn hóa, thiết kế các tour du lịch lễ hội, du lịch cộng đồng, du lịch Trekking (phượt hay khám phá), du lịch về nguồn… kết hợp phát triển hài hòa, bổ trợ lẫn nhau giữa di tích và danh lam thắng cảnh sẽ làm cho du lịch Cao Bằng không bị nhàm chán, sản phẩm du lịch không lặp lại. Du lịch cộng đồng kết hợp với du lịch khám phá (Trekking) danh lam thắng cảnh sẽ là loại hình hấp dẫn và là thế mạnh của Cao Bằng bởi vẻ đẹp hùng vỹ. Bên cạnh đó, không gian nhà ở, nét văn hóa truyền thống của cộng đồng như các làn điệu dân ca, dân vũ, nếp sinh hoạt, trang phục… cần được khai thác có chọn lọc.

Chú trọng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cũng là một trong những giải pháp nhằm thúc đẩy du lịch phát triển. Hiện nay, đội ngũ tham gia hoạt động dịch vụ du lịch ngày càng nhiều, tuy nhiên nhân lực có chất lượng, kể cả hệ thống cán bộ quản lý du lịch các cấp còn hạn chế, cần có lộ trình đào tạo, bồi dưỡng kiến thức về du lịch cho các đối tượng quản lý cấp huyện, Thành phố. Đối với cộng đồng dân cư, đặc biệt là những người tham gia trực tiếp với du khách ở khâu vận chuyển, dịch vụ Homestay, hướng dẫn viên thôn bản, xe ôm, thợ chụp ảnh, bán hàng…, cần có giải pháp quản lý, tuyên truyền, vận động; lập các đề án, dự án đào tạo kỹ năng nghề, kỹ năng giao tiếp, ứng xử với du khách, ngoại ngữ…

Thực hiện xã hội hóa rộng rãi đối với các khâu dịch vụ du lịch là xu hướng quan trọng nhằm huy động các nguồn lực xã hội vào xây dựng hạ tầng kỹ thuật tại các di tích, danh lam thắng cảnh, xây dựng hệ thống giao thông thuận lợi, cơ sở lưu trú, các dịch vụ sinh hoạt cộng đồng, xúc tiến quảng bá sản phẩm du lịch, nguồn nhân lực du lịch..., tạo điều kiện để cộng đồng dân cư tham gia vào các hoạt động du lịch. Qua đó vừa bảo tồn, phát huy được di sản, góp phần tăng thu nhập và tạo việc làm cho người dân, từng bước giảm nghèo bền vững tại địa phương. Đặc biệt, tiếp tục xây dựng và phát triển CVĐC non nước Cao Bằng lên một tầm cao mới, trở thành CVĐC toàn cầu non nước Cao Bằng, để trong tương lai CVĐC sẽ là thương hiệu của du lịch Cao Bằng.